Thứ năm, ngày 11 tháng 6 năm 2026

Văn học Nghệ thuật

Thứ hai, 20/03/2023 - 08:08

''Cù bất cù bơ'' nghĩa là gì?

Bà Hồ Xuân Hương có câu thơ: "Bác mẹ sinh ta phận ốc nhồi/ Đêm ngày lăn lóc đám cỏ hôi".

Lăn lóc là từ đôi cùng có nghĩa, nhằm chỉ sự vật nào đó lăn đi lăn lại, nhảy lên, trườn tới qua nhiều vị trí...

Vậy cắc cớ hỏi thêm, cơn cớ tại làm sao "cù" lại chen ngang, "chia uyên rẽ thúy" giữa lăn lóc để trở thành "cù lăn cù lóc"? Sở dĩ như thế là vì chính cù mới phản ánh rõ nét nhất của hành động lăn và lóc, bởi trước hết ít ra vật ấy phải tròn. Nói cách khác, cù là do từ Hán - Việt "cầu" mà ra, nhằm chỉ vật hình tròn.

Trong vốn từ của người miền Nam có hòn cù/ trái cù. Nó được sử dụng trong trò chơi như đánh cù, cù khăng, thể hiện qua cách nói "lăn như trái cù". Trái cù ấy, theo "Đại Nam quấc âm tự vị" (1895): "Trái tròn để mà đánh trổng". Cách giải thích này khó hiểu bởi từ trổng/ đánh trổng. Thì đây, tự vị này cho biết: "Đánh trổng: Cuộc chơi trái cù, hai người cầm lấy hai đoạn cây đánh trái cù qua lại mà giành đàng đất; người sức mạnh hoặc biết thế đánh trái cù đi xa thì lấn đàng đất nhiều".

Vậy, khi từ "bù" chen ngang vào để trở thành "bù lăn bù lóc" thì "bù" có nghĩa là gì? Thật ngạc nhiên một cách thú vị, bù trong ngữ cảnh này cũng chính là cù/ cù lăn cù lóc. Mà, cũng độc đáo không kém như khi nói cầu bơ cầu bất/ cầu bất cầu bơ thì cũng chính là cù bơ cù bất/ cù bất cù bơ. Chẳng hạn, nhà thơ Tố Hữu viết:

"Tôi đã là con của vạn nhà

Là em của vạn kiếp phôi pha

Là anh của vạn đầu em nhỏ

Không áo cơm, cù bất cù bơ…".

Nói như nhân vật của nhà văn Vũ Trọng Phụng tự kể: "Tôi sinh ra đời dưới một ngôi sao xấu. Khi hãy còn ở cái tuổi mà những đứa trẻ khác được bố mẹ chiều chuộng, nâng niu, ẵm bế, riêng tôi là một đứa bé một mình phải chịu nhiều nỗi gian nan" - có thể đó là hoàn cảnh lang thang vất vưởng, không chốn nương thân, bị bỏ bê, không ai ngó ngàng tới…

Tất nhiên, cù còn có nhiều nghĩa khác.

"Oánh ông Tơ cái trót

Ổng nhảy thót ngọn bần

Biểu ông xe mối chỉ, ổng cù lần không se".

Vậy, cù/ cù lần ở đây có phải như ta hiểu theo cách giải thích của "Từ điển tiếng Việt thông dụng" (Vietlex): "Ngù ngờ, chậm chạp (hàm ý chê hoặc hài hước): Người đâu mà cù lần thế không biết"? Không đâu. Cù lần trong ngữ cảnh này chính là cách nói tắt của cù lần cù cứa - chỉ hành động chần chừ, lần khân, dây dưa, lần lữa. Tùy ngữ cảnh cũng có thể hiểu như cù lơ cù trợt, cù nhầy/ cù nhằng/ cù nhây/ cù nhựa...

Không chỉ có thế, còn có thể kể thêm từ khác nữa, nay chỉ có thể tìm thấy trong "Đại Nam quấc âm tự vị" (1895): "Cù xây: Hay làm lầy; bộ dai hoi. Nợ đòi mặt nợ, nó cù xây". Trường hợp này, với tính cách cù nhằng, với bộ mặt trơ ra đó, người miền Nam xưa gọi là "cù chì cù mài".

Lê Minh Quốc

Nguồn tin :

Theo dõi Tin tức qua FB, G+:

Thích và chia sẻ bài này trên:

[ Quay lại ]

Hồ Xuân Hương

Hồn quê trong câu thơ giữa mùa lễ hội làng Đan Thầm

Gia đình đại trí thức được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam vinh danh

Đại đức Thích Nhuận Đức quỳ, đọc thư sám hối chư tăng và xin lỗi đồng bào Khmer

Vị Hoàng đế duy nhất trong lịch sử Trung Quốc cả đời chỉ lấy một vợ

Giáo hoàng Francis rửa, hôn chân tù nhân nữ

Hoa hậu Ý Nhi xin lỗi khán giả, rời showbiz lên đường du học Úc

Không phải ai 'nổi trên mạng' cũng có thể thành diễn giả trước giới trẻ

''Cù bất cù bơ'' nghĩa là gì?

'Xã Tắc' trong 'Giang Sơn Xã Tắc' mang hàm ý gì?

Son Heung Min bị kỳ thị ở Anh

Hai trường hợp trong lịch sử khoa bảng từ ăn mày trở thành tiến sĩ

Vì sao các đại quân sư cổ đại không tự phất cờ dựng nghiệp bá vương

Rỗi hơi kể chuyện Dương lịch - Âm lịch

Bi kịch của thần đồng nhỏ tuổi nhất Trung Quốc

Vua Hàm Nghi bị giặc phát giác thân phận vì thầy cũ đến thăm

Thờ tứ phủ - Tứ Phủ gồm những vị thần nào?

Lý giải vì sao có câu ''Vua xứ Thanh, thần xứ Nghệ''

7 quả lê và lòng tự tôn của người nghèo

Đơn vị tổ chức Hoa hậu Hòa bình Việt Nam 2022 bị phạt 55 triệu đồng

''Đàn ông sợ gà, đàn bà sợ cừu'' có ý gì?

Tin doanh nghiệp

Tinh bột nghệ đỏ - Sản phẩm chất lượng 100% thiên nhiên của Công ty Đồng Tiến

Trong chương trình "Success & Các đối tác thân hữu" vừa diễn ra sáng 27/5, tại Amor Resort (TP.HCM), gian hàng của Công ty TNHH TM XNK Đồng Tiến với khá nhiều sản phẩm phong phú đã thu hút rất đông khách tham quan. Chúng tôi cũng ấn tượng với các sản phẩm của công ty này và đã có cuộc trò chuyện ngắn với Thạc sĩ - Dược sĩ Diệu Trần, Giám đốc Công ty Đồng Tiến.

KHLAB AESTHETICS & ACADEMY – Nơi Vẻ Đẹp Được Định Hình Bằng Tư Duy Thẩm Mỹ Hiện Đại

Trong bối cảnh ngành làm đẹp ngày càng phát triển mạnh mẽ, khách hàng hiện đại không còn chỉ tìm kiếm sự thay đổi về ngoại hình, mà còn mong muốn một vẻ đẹp mang dấu ấn cá nhân, hài hòa và có chiều sâu. Từ định hướng đó, KHLAB Aesthetics & Academy được sáng lập và điều hành bởi doanh nhân Phạm Văn Hải – còn được biết đến với tên thương hiệu cá nhân Master Hoàng Kao – đã từng bước xây dựng hình ảnh như một thương hiệu thẩm mỹ và đào tạo chuyên sâu mang tư duy hiện đại, chuyên nghiệp và khác biệt.

Ghế Massage D’san – Khẳng định đẳng cấp thương hiệu chăm sóc sức khỏe hàng đầu tại Việt Nam

Trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe tại nhà ngày càng gia tăng, thị trường ghế massage tại Việt Nam chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ với sự xuất hiện của nhiều thương hiệu lớn. Giữa sự cạnh tranh đó, thương hiệu ghế massage D’san đã từng bước khẳng định vị thế bằng chất lượng sản phẩm, dịch vụ chuyên nghiệp cùng chiến lược phát triển bền vững. Không chỉ đơn thuần là một thương hiệu cung cấp thiết bị chăm sóc sức khỏe, D’san còn trở thành biểu tượng của sự uy tín, đẳng cấp và niềm tin đối với hàng ngàn gia đình Việt.

BJC - “Sen Vàng Dâng Bác”: Hành Trình Gìn Giữ Giá Trị Việt

Hội Doanh nghiệp Phường Minh Phụng và CCI "Chắp Cánh Thương Hiệu Việt”

XÂY DỰNG THƯƠNG HIỆU

Canva đưa sáng tạo ứng dụng AI tại Việt Nam bước vào kỷ nguyên mới với Canva AI 2.0

Đọc nhiều nhất
Phản hồi nhiều

Chị Liễu Hà Tĩnh: Kiếm ngàn tỷ nước ngoài, về chơi showbiz

Liễu đại gia vốn là một nữ thương gia có tiếng trong việc buôn bán đa ngành liên quốc gia. Ở tuổi 46, Liễu đại gia nắm trong tay khối tài sản khổng lồ và sau những thành công kinh doanh, dường như ...

Là họa hay là phúc?

Đời người có rất nhiều chuyện, ở chỗ u minh đã tự có sắp đặt, một việc là phúc hay là họa thường không giống như biểu hiện bề ngoài và cũng không thể dễ dàng nhận định.

Saigonlube được vinh danh “Thương Hiệu Mạnh Quốc Gia 2023”

Vừa qua tại TP. Hồ Chí Minh đã diễn ra Lễ Công Bố “Thương Hiệu Mạnh Quốc Gia 2023”, là một sự kiện đánh dấu những nỗ lực đóng góp của doanh nghiệp, thương hiệu uy tín, chất lượng cao trên thị trường. ...

Chị Liễu Hà Tĩnh: Kiếm ngàn tỷ nước ngoài, về chơi showbiz

Là họa hay là phúc?

Saigonlube được vinh danh “Thương Hiệu Mạnh Quốc Gia 2023”

Bí ẩn chuyên cơ ''ngày tận thế'' của Tổng thống Mỹ

Để phòng trường hợp chiến tranh hạt nhân hay thảm họa xảy ra, Mỹ đã chế tạo ra máy bay "ngày tận thế", được trang bị đầy đủ để chính phủ Mỹ có thể duy trì hoạt động.

Ô tô từ Thái Lan vọt lên dẫn đầu xe nhập khẩu về Việt Nam