Thứ hai, ngày 12 tháng 1 năm 2026

Văn học Nghệ thuật

Thứ hai, 20/03/2023 - 08:08

''Cù bất cù bơ'' nghĩa là gì?

Bà Hồ Xuân Hương có câu thơ: "Bác mẹ sinh ta phận ốc nhồi/ Đêm ngày lăn lóc đám cỏ hôi".

Lăn lóc là từ đôi cùng có nghĩa, nhằm chỉ sự vật nào đó lăn đi lăn lại, nhảy lên, trườn tới qua nhiều vị trí...

Vậy cắc cớ hỏi thêm, cơn cớ tại làm sao "cù" lại chen ngang, "chia uyên rẽ thúy" giữa lăn lóc để trở thành "cù lăn cù lóc"? Sở dĩ như thế là vì chính cù mới phản ánh rõ nét nhất của hành động lăn và lóc, bởi trước hết ít ra vật ấy phải tròn. Nói cách khác, cù là do từ Hán - Việt "cầu" mà ra, nhằm chỉ vật hình tròn.

Trong vốn từ của người miền Nam có hòn cù/ trái cù. Nó được sử dụng trong trò chơi như đánh cù, cù khăng, thể hiện qua cách nói "lăn như trái cù". Trái cù ấy, theo "Đại Nam quấc âm tự vị" (1895): "Trái tròn để mà đánh trổng". Cách giải thích này khó hiểu bởi từ trổng/ đánh trổng. Thì đây, tự vị này cho biết: "Đánh trổng: Cuộc chơi trái cù, hai người cầm lấy hai đoạn cây đánh trái cù qua lại mà giành đàng đất; người sức mạnh hoặc biết thế đánh trái cù đi xa thì lấn đàng đất nhiều".

Vậy, khi từ "bù" chen ngang vào để trở thành "bù lăn bù lóc" thì "bù" có nghĩa là gì? Thật ngạc nhiên một cách thú vị, bù trong ngữ cảnh này cũng chính là cù/ cù lăn cù lóc. Mà, cũng độc đáo không kém như khi nói cầu bơ cầu bất/ cầu bất cầu bơ thì cũng chính là cù bơ cù bất/ cù bất cù bơ. Chẳng hạn, nhà thơ Tố Hữu viết:

"Tôi đã là con của vạn nhà

Là em của vạn kiếp phôi pha

Là anh của vạn đầu em nhỏ

Không áo cơm, cù bất cù bơ…".

Nói như nhân vật của nhà văn Vũ Trọng Phụng tự kể: "Tôi sinh ra đời dưới một ngôi sao xấu. Khi hãy còn ở cái tuổi mà những đứa trẻ khác được bố mẹ chiều chuộng, nâng niu, ẵm bế, riêng tôi là một đứa bé một mình phải chịu nhiều nỗi gian nan" - có thể đó là hoàn cảnh lang thang vất vưởng, không chốn nương thân, bị bỏ bê, không ai ngó ngàng tới…

Tất nhiên, cù còn có nhiều nghĩa khác.

"Oánh ông Tơ cái trót

Ổng nhảy thót ngọn bần

Biểu ông xe mối chỉ, ổng cù lần không se".

Vậy, cù/ cù lần ở đây có phải như ta hiểu theo cách giải thích của "Từ điển tiếng Việt thông dụng" (Vietlex): "Ngù ngờ, chậm chạp (hàm ý chê hoặc hài hước): Người đâu mà cù lần thế không biết"? Không đâu. Cù lần trong ngữ cảnh này chính là cách nói tắt của cù lần cù cứa - chỉ hành động chần chừ, lần khân, dây dưa, lần lữa. Tùy ngữ cảnh cũng có thể hiểu như cù lơ cù trợt, cù nhầy/ cù nhằng/ cù nhây/ cù nhựa...

Không chỉ có thế, còn có thể kể thêm từ khác nữa, nay chỉ có thể tìm thấy trong "Đại Nam quấc âm tự vị" (1895): "Cù xây: Hay làm lầy; bộ dai hoi. Nợ đòi mặt nợ, nó cù xây". Trường hợp này, với tính cách cù nhằng, với bộ mặt trơ ra đó, người miền Nam xưa gọi là "cù chì cù mài".

Lê Minh Quốc

Nguồn tin :

Theo dõi Tin tức qua FB, G+:

Thích và chia sẻ bài này trên:

[ Quay lại ]

Hồ Xuân Hương

Gia đình đại trí thức được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam vinh danh

Đại đức Thích Nhuận Đức quỳ, đọc thư sám hối chư tăng và xin lỗi đồng bào Khmer

Vị Hoàng đế duy nhất trong lịch sử Trung Quốc cả đời chỉ lấy một vợ

Giáo hoàng Francis rửa, hôn chân tù nhân nữ

Hoa hậu Ý Nhi xin lỗi khán giả, rời showbiz lên đường du học Úc

Không phải ai 'nổi trên mạng' cũng có thể thành diễn giả trước giới trẻ

''Cù bất cù bơ'' nghĩa là gì?

'Xã Tắc' trong 'Giang Sơn Xã Tắc' mang hàm ý gì?

Son Heung Min bị kỳ thị ở Anh

Hai trường hợp trong lịch sử khoa bảng từ ăn mày trở thành tiến sĩ

Vì sao các đại quân sư cổ đại không tự phất cờ dựng nghiệp bá vương

Rỗi hơi kể chuyện Dương lịch - Âm lịch

Bi kịch của thần đồng nhỏ tuổi nhất Trung Quốc

Vua Hàm Nghi bị giặc phát giác thân phận vì thầy cũ đến thăm

Thờ tứ phủ - Tứ Phủ gồm những vị thần nào?

Lý giải vì sao có câu ''Vua xứ Thanh, thần xứ Nghệ''

7 quả lê và lòng tự tôn của người nghèo

Đơn vị tổ chức Hoa hậu Hòa bình Việt Nam 2022 bị phạt 55 triệu đồng

''Đàn ông sợ gà, đàn bà sợ cừu'' có ý gì?

Mù Phật pháp, phóng sinh thành sát sinh

Tin doanh nghiệp

Doanh Nhân Đỗ Tuấn Anh – Người Kiến Tạo Hệ Sinh Thái Thương Hiệu Bell Theo Định Hướng Xanh Và Bền Vững

Trong dòng chảy hội nhập mạnh mẽ của nền kinh tế Việt Nam, nơi các doanh nghiệp không chỉ cạnh tranh bằng quy mô mà còn bằng giá trị và trách nhiệm xã hội, Công ty CP Tập đoàn Bell đang từng bước khẳng định vị thế bằng chiến lược phát triển bền vững, lấy chất lượng làm gốc và niềm tin người tiêu dùng làm trung tâm. Dấu ấn đó được ghi nhận khi Tập đoàn Bell được vinh danh Top 10 Thương hiệu Vàng Chất lượng Quốc tế 2025 – một cột mốc quan trọng trên hành trình xây dựng thương hiệu Việt uy tín.

AK FOOD liên tục 3 năm được xướng tên tại Giải thưởng Doanh nghiệp Xanh TP.HCM 2025

MB nhận cú đúp giải thưởng từ Bộ VHTTDL vinh danh “Ngân hàng sáng tạo của năm 2025”

TP. Hồ Chí Minh, ngày 19/12/2025 – Tại Lễ trao giải Vạn Xuân Awards 2025, Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) được vinh danh ở hai hạng mục: “Ngân hàng sáng tạo của năm 2025” và “Chiến dịch quảng cáo ngoài trời xuất sắc, ấn tượng của năm”. Giải thưởng ghi nhận hành trình đổi mới sáng tạo bền bỉ của MB, nơi sáng tạo được xem là phương thức cốt lõi để kiến tạo giá trị hạnh phúc cho khách hàng và cộng đồng.

MB: Thi đua thúc đẩy đổi mới, sáng tạo

Trong giai đoạn 2020 – 2025, Thủ tướng Chính phủ và Thống đốc Ngân hàng Nhà nước đã phát động nhiều phong trào thi đua quan trọng nhằm thúc đẩy ngành Ngân hàng đẩy nhanh chuyển đổi số, tiêu biểu là phong trào “Bình dân học vụ số” và Chiến lược Chuyển đổi số ngành Ngân hàng. Theo đó, chuyển đổi số không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn trở thành phong trào thi đua yêu nước gắn với nâng cao hiệu quả hoạt động, chất lượng dịch vụ và đóng góp cho mục tiêu phát triển kinh tế số quốc gia.

“Cây Yêu Nước” phủ xanh hơn 300 chi nhánh MB: Gieo tự hào chảy khắp non sông

XÂY DỰNG THƯƠNG HIỆU

Thủy Sản 365 lọt Top 10 Sản phẩm Vàng Uy tín Chất lượng Việt Nam 2025

Đọc nhiều nhất
Phản hồi nhiều

Chị Liễu Hà Tĩnh: Kiếm ngàn tỷ nước ngoài, về chơi showbiz

Liễu đại gia vốn là một nữ thương gia có tiếng trong việc buôn bán đa ngành liên quốc gia. Ở tuổi 46, Liễu đại gia nắm trong tay khối tài sản khổng lồ và sau những thành công kinh doanh, dường như ...

Là họa hay là phúc?

Đời người có rất nhiều chuyện, ở chỗ u minh đã tự có sắp đặt, một việc là phúc hay là họa thường không giống như biểu hiện bề ngoài và cũng không thể dễ dàng nhận định.

Saigonlube được vinh danh “Thương Hiệu Mạnh Quốc Gia 2023”

Vừa qua tại TP. Hồ Chí Minh đã diễn ra Lễ Công Bố “Thương Hiệu Mạnh Quốc Gia 2023”, là một sự kiện đánh dấu những nỗ lực đóng góp của doanh nghiệp, thương hiệu uy tín, chất lượng cao trên thị trường. ...

Chị Liễu Hà Tĩnh: Kiếm ngàn tỷ nước ngoài, về chơi showbiz

Là họa hay là phúc?

Saigonlube được vinh danh “Thương Hiệu Mạnh Quốc Gia 2023”

Bí ẩn chuyên cơ ''ngày tận thế'' của Tổng thống Mỹ

Để phòng trường hợp chiến tranh hạt nhân hay thảm họa xảy ra, Mỹ đã chế tạo ra máy bay "ngày tận thế", được trang bị đầy đủ để chính phủ Mỹ có thể duy trì hoạt động.

Ô tô từ Thái Lan vọt lên dẫn đầu xe nhập khẩu về Việt Nam